Βιβλιο-προτάσεις

13 Σεπ. 2019

"Το ταξίδι στη Βενετία", είναι η Λένα Μαντά στα καλύτερά της". Αυτή ήταν η συντομότατη και περιεκτικότατη κριτική της μητέρας μου για το νέο μυθιστόρημα της Λένας Μαντά, που αυτομάτως ανέβασε ψηλά τις προσδοκίες μου, πριν ακόμη το πιάσω στα χέρια μου. Ολοκληρώνοντας αργά χθες το βράδυ την ανάγνωσή του, ταυτίστηκα τόσο με τη φράση που αποφάσισα να την κάνω τίτλο του άρθρου μου.

Ναι! "Το ταξίδι στη Βενετία", ΕΙΝΑΙ η Λένα Μαντά στα καλύτερά της! Θα μπορούσα να αναφέρω πολλούς λόγους για να στηρίξω την άποψή μου. Την αμεσότητα της γραφής, την πλοκή, τις ανατροπές, τις συγκινήσεις, τα μηνύματα, το φινάλε... Θέλω όμως να μοιραστώ μαζί σας, τρία λίγο πιο ιδιαίτερα στοιχεία, που καθιστούν το βιβλίο ξεχωριστό.

Στοιχείο πρώτο: το βιβλίο είναι γραμμένο στην ίδια λογική με "Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι", αλλά... "Το ταξίδι στη Βενετία" μεταφέρει στις αποσκευές του, την εμπειρία των 12 χρόνων που μεσολάβησαν από "Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι". Εμπειρία συγγραφική και ζωής, που η δημιουργός καταθέτει στις σελίδες του. Θα σας εξομολογηθώ ότι κάποιες στιγμές ένιωσα ότι πρόκειται για ένα reunion ηρωίδων της Λένας Μαντά. Σαν να διέκρινα στην ψυχοσύνθεση των πρωταγωνιστριών του βιβλίου, μικρά, ανεπαίσθητα χαρακτηριστικά όλων των προηγούμενων γυναικών που κατά καιρούς έχουν "ζωντανέψει" από την πένα της (και, μεταξύ μας, σκέφτηκα ότι θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον ένα τέτοιο έργο. Για φανταστείτε τη Θεανώ να συναντιέται με τη Ντάτα, τη Μυρσίνη με την Κατερίνα...).

Στοιχείο δεύτερο: το "Ταξίδι στη Βενετία" είναι ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα. Η συγγραφέας δεν ακολούθησε την απλοϊκή (και ασφαλέστατη!) συνταγή που λέει "λίγους ήρωες για να τους καταλαβαίνει ο αναγνώστης", αλλά τόλμησε να γράψει ένα έργο σύνθετο, με επίκεντρο τη γυναίκα. Τη γυναίκα μάνα, φίλη, σύζυγο, ερωμένη, τη γυναίκα που διεκδικεί κι εκείνη που υπομένει, τη γυναίκα που κάνει λάθη και πληρώνει το τίμημα... Τρεις κεντρικές ηρωίδες, Πηνελόπη, Ιφιγένεια, Μάνια, ψυχογραφημένες στη λεπτομέρειά τους και μία (κατά την κρίση μου) απόλυτη πρωταγωνίστρια: η Βενετία. Όχι η πόλη των γονδολιέρηδων, αλλά μια γυναίκα φύλακας-άγγελος για τα τρία κορίτσια, μια μάνα-καρδιάς που καθοδηγεί χωρίς να παρεμβαίνει, νουθετεί χωρίς να κατευθύνει. Σε πολλά σημεία του βιβλίου, σκέφτηκα ότι η Βενετία θα μπορούσε να μην είναι ένα υπαρκτό πρόσωπο, αλλά ένα "αόρατο χέρι", ένα "φως", που χαράζει φωτεινά μονοπάτια στις ζωές των ηρωίδων.

Στοιχείο τρίτο: ο τρόπος που η Λένα Μαντά ενσωματώνει τα κοινωνικά στοιχεία της κάθε εποχής στην ιστορία της. Μού θύμισε αυτές τις "επιμελώς ατημέλητες" εμφανίσεις μεγάλων star του κινηματογράφου, που δημιουργούν την ψευδαίσθηση του "κοριτσιού της διπλανής πόρτας", όμως από πίσω τους κρύβουν ατελείωτες ώρες σκληρής και άκρως επαγγελματικήςπροετοιμασίας. Κάτι ανάλογο πετυχαίνει η συγγραφέας στο "Ταξίδι στη Βενετία". Χωρίς να γίνεται αντιληπτό από τον αναγνώστη, τον μεταφέρει από δεκαετία σε δεκαετία με όχημα μια λέξη, μια χαρακτηριστική ατάκα που σε ανύποπτο χρόνο ανταλλάσουν μεταξύ τους οι ήρωες, κάνοντας το έτσι να φαίνεται εύκολο. Πιστέψτε με, κάθε άλλο παρά αυτό είναι... 

Αν νομίζετε ότι η Λένα Μαντά έγραψε απλώς για ένα... ταξίδι στη Βενετία, γελιέστε! Το "Ταξίδι στη Βενετία" είναι μια περιήγηση σε ένα από τα πλέον πολυδαίδαλα σπήλαια αυτού του κόσμου: τη γυναικεία υπόσταση. Και αυτός, είναι άλλος ένας λόγος που αξίζει να το διαβάσετε!

"Το ταξίδι στη Βενετία" της Λένας Μαντά, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός

Μαρία Παναγοπούλου
thisismarias.com

 
22 Ιουλ. 2019

Είχα ακριβώς 3 μήνες να πιάσω βιβλίο στα χέρια μου. Ο φόρτος εργασίας, δεν μού άφηνε περιθώρια για τέτοιες πολυτέλειες και κάπως έτσι η λίστα με τα αδιάβαστα που "θέλω να διαβάσω οπωσδήποτε", άρχισε να γέρνει επικίνδυνα στο ειδικό ράφι της βιβλιοθήκης μου.

Κάνω αυτή την περιττή, φαινομενικά, εισαγωγή, για να τονίσω ότι το "Τσερνόμπιλ: Ένα χρονικό του μέλλοντος" ήταν η πρώτη αναγνωστική απόλαυση που χάρισα στον εαυτό μου μετά από καιρό. Αν και "διψασμένη", στάθηκε ανέφικτο να το διαβάσω "μέσα σε 2 νύχτες" όπως με είχαν προετοιμάσει διάφορες διαδικτυακές κριτικές.

Δεν άντεχα να το κάνω αλλά - το κυριότερο- ένιωθα ότι δεν είχα το δικαίωμα να το κάνω από σεβασμό στο περιεχόμενο του. 

Εκατό προσωπικές μαρτυρίες των θυμάτων της φρίκης του Τσερνόμπιλ,  "άντρες, γυναίκες, παιδιά, χωρικοί, στρατιώτες, µαθητές, πυροσβέστες, επιστήµονες, µελλοθάνατοι και συγγενείς µελλοθανάτων, µητέρες που γέννησαν παραµορφωµένα παιδιά, µαθητές που δε συναντιούνται πια στο σχολείο µα σε µονάδες λευχαιµικών ασθενών, αγρότες που ξεριζώθηκαν από την απαγορευµένη ζώνη, γονιοί που θάψαν τα παιδιά τους, γυναίκες που είδαν τους άντρες τους να λιώνουν ζωντανοί πριν πεθάνουν, γέροντες που αναθυµούνται τις παλιές προφητείες, κορίτσια που κρύβουν την καταγωγή τους γιατί αν την αποκαλύψουν δε θα βρουν σύντροφο στη ζωή τους".

Πώς να τα διαβάσεις όλα αυτά "σε 2 νύχτες;". Δεν είναι ένα βιβλίο για να περάσεις καλά το "Τσερνόμπιλ". Είναι "ένα χρονικό του μέλλοντος" που κόβει την ανάσα, εκατό δυνατά χαστούκια στα μούτρα του αναγνώστη (ζητώ συγγνώμη, αλλά δεν βρίσκω κάποιον πιο κόσμιο τρόπο να εκφράσω αυτό που βίωσα), ένα ανθρώπινο έγκλημα που επηρέασε εκατομμύρια ζωές σε όλο τον πλανήτη, υποθηκεύοντας το αύριο χιλιάδων αγέννητων, τότε, παιδιών. Αν αναζητάτε αυτά στις σελίδες ενός βιβλίου, τότε σας το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Νομίζω πως είναι ένα από τα πιο δυνατά έργα του 20ου αιώνα (πρώτη έκδοση 1997).

Κλείνοντας, θέλω να αναφερθώ σε κάτι που "ζήλεψα" στην συγγραφέα Σβετλάνα Αλεξίεβιτς (βραβείο Νόµπελ Λογοτεχνίας 2015): διαθέτοντας ένα πολύ υψηλό επίπεδο γραφής, επέλεξε συνειδητά το ρόλο του "ακροατή" και μετέφερε στον αναγνώστη τις εκκωφαντικές μαρτυρίες, χωρίς παρεμβάσεις, χωρίς σχολιασμούς που θα τόνωναν το συγγραφικό εγώ της.

«Μαγνητοφωνώντας τους, είχα την αίσθηση πως ηχογραφώ το µέλλον».

Αυτή είναι η μοναδική δική της µαρτυρία µέσα στο βιβλίο...

Μαρία Παναγοπούλου
thisismarias.com

19 Απρ. 2019

Πόση ελπίδα μπορεί να κρύβει ένα βιβλίο που μιλάει για την απώλεια; Πόση γαλήνη μπορεί να φέρει ένα μυθιστόρημα που αναμετριέται με τους ανθρώπινους φόβους; Άφθονη, είναι η απάντηση, εφόσον η συγγραφέας του είναι η Ισμήνη Μπάρακλη.

"Το χελιδόνι του Βορρά", το νέο της έργο, ακροβατεί ανάμεσα στην ιδέα του θανάτου και τον θρίαμβο της ζωής, την παραίτηση και τον αγώνα, τη θλίψη και τη χαρά, με τρόπο που με εντυπωσίασε. Οι ήρωες του φτάνουν στα άκρα, δεν συμβιβάζονται με χλιαρά συναισθήματα, αλλά στο τέλος αφήνουν στον αναγνώστη την μυρωδιά της Άνοιξης. Της εποχής που είναι ταυτισμένη με "το χελιδόνι". Του τίτλου, του εξωφύλλου, της φύσης, της ψυχής...

Η πόλη των Γιαννιτσών, γίνεται "ο ζωντανός μπερντές" μιας ιστορίας που εκτυλίσσεται με φόντο τα δεινά της Ελλάδας του προηγούμενου αιώνα. Οι ανθρώπινες σχέσεις (οικογενειακές, φιλικές, ερωτικές), ταξιδεύουν στα χρόνια του Μακεδονικού αγώνα κι από εκεί στην Κατοχή και την Δικτατορία, μέσα από τις ζωές παιδιών που μάτωσαν για την ελευθερία.

Με αφετηρία τις αρχές της δεκαετίας του '80, όταν η κεντρική ηρωίδα, η Δάφνη, συναντά σε μία κηδεία τον έρωτα των φοιτητικών της χρόνων, η συγγραφέας δημιουργεί ένα συγκινητικά δυνατό οδοιπορικό στο χθες, σε μια Ελλάδα που γονάτισε αλλά στάθηκε όρθια, πάλεψε, νίκησε.

Οι αναφορές στον Καραγκιόζη και την τέχνη του, μετατρέπουν τους ήρωες του βιβλίου σε νοσταλγικές φιγούρες, σταλάζοντας στις ψυχές μας αναμνήσεις γλυκές μα και πικρές, όμορφες μα και οδυνηρές.

Η λυρική γραφή της Ισμήνης Μπάρακλη, γνωστή από όλα τα προηγούμενα έργα της, εμφανίζεται ωριμότερη από κάθε άλλη φορά στο "Χελιδόνι του Βορρά", απογειώνοντας το μυθιστόρημα σε έναν ουρανό που πίσω από τα πυκνά σύννεφα, κρύβει έναν ολόλαμπρο ήλιο.

Δεν έχω καταφέρει να παρακολουθήσω μέχρι σήμερα κάποια παρουσίαση του βιβλίου, ωστόσο θα το κάνω με την πρώτη ευκαιρία, και το ίδιο προτρέπω και όλους εσάς. Οι υπαρξιακοί προβληματισμοί και οι σκέψεις που γεννά η ανάγνωσή του, αποτελούν την ιδανική βάση για έναν διάλογο ουσίας. 

"Το χελιδόνι του Βορρά" της Ισμήνης Μπάρακλη, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός.

Μαρία Παναγοπούλου
thisismarias.com

12 Απρ. 2019

Αν η συγκεκριμένη στήλη είχε ως αντικείμενο την "κριτική" λογοτεχνικών έργων, τότε το "Ζωή σε πόλεμο" της Λένας Μαντά, δεν θα είχε θέση σε αυτήν. Έχοντας ως δεδομένο τον τρόπο γραφής της, πώς θα μπορούσα να "κρίνω" μια αυτοβιογραφική ιστορία; Να πω τι; Αν μου άρεσε ή δεν μου άρεσε η ζωή της κ. Μαντά και της μητέρας της, οι οποίες είναι και οι πρωταγωνίστριες του βιβλίου; Δύσκολο. Σχεδόν παράλογο.

Επειδή ωστόσο η στήλη "Βιβλιοπροτάσεις" κάνει αυτό ακριβώς που μαρτυρά το όνομά της (προτείνει" στους φίλους του blog μου έργα προς ανάγνωση), αποφάσισα λίγες ημέρες πριν από την κυκλοφορία του νέου βιβλίου της Λένας Μαντά ("Ταξίδι στην Βενετία", Εκδόσεις Ψυχογιός) να τολμήσω να σας μιλήσω για το προηγούμενο.

"Ζωή σε πόλεμο" λοιπόν. Η ιστορία μιας διαζευγμένης Κωνσταντινουπολίτισσας, της Φραντζέσκας, που μεγαλώνει μόνη την κόρη της (δηλαδή τη Λένα Μαντά), έχοντας ως κέντρο του κόσμου της, τον ίδιο της τον εαυτό. Οι δικοί της άνθρωποι, οι φίλοι της, ακόμη και το παιδί της, βρίσκονται όλοι "απέναντι". Γιατί εκεί τους τοποθετεί. Είναι οι "αντίπαλοι", οι "εχθροί" με τους οποίους βρίσκεται μια "ζωή σε πόλεμο". 

Αν το βιβλίο κυκλοφορούσε χωρίς να αποκαλύπτεται ότι πρόκειται για αυτοβιογραφία, τότε σίγουρα θα μιλούσαμε για ένα καθηλωτικό μυθιστόρημα, αντιπροσωπευτικό της δημιουργού. Το γεγονός ότι από το εξώφυλλο κιόλας γνωρίζεις ότι αυτό που σε περιμένει στο εσωτερικό του είναι η αλήθεια και μόνον αυτή, μετατρέπει τη ανάγνωσή του σε μια βαθιά βουτιά σε αχαρτογράφητα νερά. Βγαίνοντας ξανά στην επιφάνεια, μετά από σχεδόν 500 σελίδες, κουβαλάς μαζί σου σκέψεις, διλήμματα, προβληματισμούς, τύψεις και άφθονο υλικό για συζήτηση. 

Παραβλέποντας για λίγο ότι πρόκειται για την μητέρα της συγγραφέως, νιώθω την ανάγκη να σας εξομολογηθώ ότι με ταλαιπώρησε πολύ η Φραντζέσκα σαν ηρωίδα.

Μία δυναμική γυναίκα, που από μικρή ηλικία αναγκάζεται να παλέψει σκληρά για να σταθεί στα πόδια της, γίνεται "ο άντρας της ζωής της" όπως έλεγε η Αλίκη Βουγιουκλάκη, σε μια εποχή που αυτό δεν γινόταν εύκολα αποδεκτό από τον κοινωνικό περίγυρο.

Και παράλληλα μια μάνα που επιλέγει να μεγαλώσει την κόρη της με έναν τρόπο που δεν κατάφερα ούτε να κατανοήσω, ούτε να συγχωρέσω. Κι ας την προστάτευσε τις κρίσιμες στιγμές η Λένα Μαντά, βάζοντας "φρένο" σην έκφραση των συναισθημάτων της, κρατώντας αποστάσεις που άλλοτε θαύμασα κι άλλοτε με θύμωσαν.

"Πού το είδες το φρένο; Εγώ αντίθετα βρήκα κάποιες περιγραφές της υπερβολικά σκληρές!", διαφώνησε έντονα μαζί μου η φίλη που το διάβασε πρώτη και μού το πρότεινε. 

Αυτό είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του "Ζωή σε πόλεμο". Ενώ αναφέρεται σε πέρα για πέρα αληθινά περιστατικά που δεν επιδέχονται υποκειμενικής κρίσης, καταφέρνει να καταγραφεί εντελώς διαφορετικά στην ψυχή του καθενός. 

Συζητώντας με φανατικούς αναγνώστες της Λένας Μαντά, συμπέρανα ότι το συγκεκριμένο έργο, τους "δίχασε".

Κάποιοι το λάτρεψαν. Γνώρισαν καλύτερα την συγγραφέα. Εντόπισαν  
"κομμάτια" των δύσκολων παιδικών και εφηβικών βιωμάτων της, σε κάποια από τα υπόλοιπα βιβλία της. 

Άλλους τους ξένισε η "ψυχοθεραπεία" που σαφώς επιχειρεί η δημιουργός μέσα από τις σελίδες του. Ένιωσαν "αμήχανοι" απέναντι στην γυμνή αλήθεια της. "Παραπονέθηκαν" ότι την προτιμούν σε μυθιστορήματα όπως το "Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι" ή το "Με λένε Ντάτα".

Προσωπικά, βρήκα το "Ζωή σε πόλεμο", γοητευτικά διαφορετικό από άποψη θεματολογίας και εξαιρετικά ενδιαφέρον ως προς τον τρόπο προσέγγισης. Ένας συνδυασμός, που όλο και σπανίζει στις νέες εκδόσεις... 

Το βιβλίο "Ζωή σε πόλεμο" της Λένας Μαντά κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός

Μαρία Παναγοπούλου
thisismarias.com

 

 

8 Απρ. 2019

Πριν ξεκινήσω να διαβάζω το νέο έργο του Σπύρου Πετρουλάκη, επιχείρησα να μάθω τι ακριβώς σημαίνει ο τίτλος του: ΣΑΣΜόΣ.

"Στην Κρήτη θα πει σιάξιμο" με ενημέρωσε μια φίλη Κρητικιά. "Όχι συμβιβασμός, με την έννοια της υποχώρησης, αλλά εξομάλυνση σχέσεων, αναίμακτη τακτοποίηση εκκρεμοτήτων" μου είπε ένας άλλος. "Ο σασμός, είναι το αντίθετο της βεντέτας" ήρθε μια πιο κατατοπιστική ερμηνεία.

Φτάνοντας στην τελευταία σελίδα του βιβλίου, αντιλήφθηκα πως τίποτε από τα παραπάνω δεν μπορεί να περιγράψει το θέμα του. Αν σας ενδιαφέρει να μάθετε τι είναι ο "ΣΑΣΜόΣ" του Πετρουλάκη, θα πρέπει να τον διαβάσετε. Και δεν θα το μετανιώσετε ούτε λεπτό. Μπορώ να εγγυηθώ προσωπικά γι αυτό.

Μια λογοτεχνική βουτιά στην Κρητική ψυχή. Ένας ύμνος στην Κρητική λεβεντιά. Μια αντρίκια αυτοκριτική για τα τα έθιμα και τους άγραφους νόμους που συχνά οδηγούν σε οικογενειακά δράματα δίχως τέλος, καταδικάζοντας ανθρώπους να κουβαλάνε για πάντα το επίθετό τους σαν σταυρό στην πλάτη.

Και παράλληλα ένα χαστούκι που μας υπενθυμίζει ότι όλα εκείνα τα δύσκολα που συμβαίνουν στους "άλλους" μπορεί ένα πρωί να χτυπήσουν την δική μας πόρτα. Γι αυτό το τελευταίο δεν πρέπει να πω περισσότερα, μα ένα από τα ζητήματα που θίγει ο Σπύρος Πετρουλάκης στο βιβλίο του, πέρα από βεντέτες και σασμούς, μας αφορά όλους! Και γι αυτό συγκλονίζει, με την σκληρή αλήθεια του.

Από λογοτεχνικής πλευράς, ο "ΣΑΣΜόΣ" είναι το αρτιότερο έργο του συγγραφέα. Αυτή τη φορά ο Πετρουλάκης είχε σαν μέτρο τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτόν κλήθηκε να ξεπεράσει. "Και τώρα οι δυο μας" μοιάζει να του είπε. Ένα προσωπικό στοίχημα, που -θυμηθείτε με!- το κέρδισε πανηγυρικά! 

Λυπάμαι που δεν μπορώ να σας μιλήσω για τους συναρπαστικούς ήρωες του (τους "κακούς" τους λάτρεψα!). Θεωρώ ότι το οπισθόφυλλο του βιβλίου αποκαλύπτει όλα όσα χρειάζεται να ξέρετε - ίσως και λίγα παραπάνω.

Εκείνο που μπορώ να πω είναι πως δεν θα μπορούσε να γραφτεί ο "Σασμός" από έναν συγγραφέα που δεν κουβαλάει την Κρήτη στο αίμα του. Η πιο ενδελεχής έρευνα, η πιο γλαφυρή "πένα, ο πιο ταλαντούχος λογοτέχνης, δεν θα αρκούσαν για να μεταφέρουν τον αναγνώστη ΕΚΕΙ:

Να χαϊδέψουν τα αυτιά του με το κλάμα της λύρας...
Να γλυκάνουν την ψυχή του με την υπέροχη ντοπιολαλιά...
Να του κόψουν την ανάσα με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις που (όπως σε όλα τα έργα του Πετρουλάκη) δεν σταματούν παρά μόνο στην τελευταία λέξη. Όχι στην τελευταία σελίδα. Αλλά στην τελευταία λέξη!

Αν και το 2019 βρίσκεται μόλις στην αρχή του, είμαι βέβαιη πως ο ΣΑΣΜόΣ είναι ένα από τα κορυφαία έργα της χρονιάς. Και όχι μονο...

O "ΣΑΣΜόΣ" του Σπύρου Πετρουλάκη κυκλοφορεί στις 10 Απριλίου από τις Εκδόσεις Μίνωας

Υ.Γ. Είμαι περήφανη που ο Σπύρος Πετρουλάκης και η γυναίκα της ζωής του, με τιμούν με την φιλία τους! Όμως σας δίνω τον λόγο μου ότι αυτό δεν θα με έκανε να γράψω ούτε μια αράδα για το βιβλίο του δημοσίως, αν δεν την πίστευα με όλη μου τη δύναμη. 

Μαρία Παναγοπούλου
thisismarias.com